Sierra Nevada de Santa Marta: het hart van de wereld | Ciudad Perdida

Sierra Nevada de Santa Marta: het hart van de wereld 

De Sierra Nevada de Santa Marta in Colombia is een indrukwekkende reisbestemming. De natuur is hier nog puur en inheemse volken hebben hun culturele tradities en gebruiken weten te behouden. De Sierra Nevada de Santa Marta heeft door haar unieke ligging een uniek landschap. Tropisch regenwoud, boomloze vlaktes en besneeuwde bergtoppen aan de ene kant en palmbomen, cactusplanten en droogbossen langs de Caribische kust. De Sierra Nevada de Santa Marta ligt op slechts 42 kilometer van de kust. Met bergpieken die reiken tot maar liefst 5.775 meter is dit het hoogste kustgebergte ter wereld.  

 

Microkosmos

De Sierra Nevada de Santa Marta ligt los van het Andesgebergte op een eigen tektonische plaat. Je zou kunnen zeggen dat het een miniatuurversie is van onze planeet; vrijwel alle ecosystemen zijn erin vertegenwoordigd. Het bergmassief ligt in het noorden van Colombia en omvat de departementen Magdalena, La Guajira en Cesar. De omgeving zie je zo’n beetje veranderen met elke stap die je zet. Alle vegetatiezones passeren de revue, van tropisch bos in het laagland tot eeuwige sneeuw vanaf 4.500 meter boven zeeniveau. Het smeltwater zorgt voor het ontstaan van meren en rivieren. In de omgeving van de belangrijkste rivieren, zo’n 29, leven talloos veel vogels en brulaapjes. Hun gezang en gebrul produceren een prachtige geluidsband.

UNESCO-natuurreservaten

De UNESCO heeft de Sierra Nevada in 1979 aan hun lijst van biosfeerreservaten toegevoegd. Het gebied herbergt dan ook een zeldzaam netwerk van ecosystemen met een grote variatie in dieren, planten én indianengemeenschappen. Het merendeel van het reservaat ligt in Nationaal Park Sierra Nevada de Santa Marta (675.000 hectare) en het overige deel in Nationaal Park Tayrona (56.250 hectare).

Sneeuw aan de Caribische kust

Op enkele tientallen kilometers van de warme Caribische stranden ontvouwt zich een spectaculair winterpanorama; een klim omhoog zal je brengen naar de eeuwige sneeuw. De hoogste bergtoppen van de Sierra Nevada de Santa Marta zijn die van de Pico Simón Bolívar en de Pico Cristóbal Colón met pieken die reiken tot zo’n 5.775 meter hoogte. Er wordt gezegd dat de bergtop van de laatstgenoemde één meter hoger ligt.

De weg naar eeuwige sneeuw

Het avontuur kan beginnen met een autorit vanaf het dorpje Valledupar naar Pueblo Bello. Vanaf Pueblo Bello kun je in een 4WD doorrijden naar het inheemse dorpje Nabusímake, voorheen door de Spanjaarden San Sebastián de Rábago genoemd. De afstand van dit laatste stuk is nog geen 25 kilometer, maar je bent zeker 2,5 uur onderweg. Er is namelijk geen verharde weg. In Nabusímake gaat de tocht pas echt van start. Vanaf hier kun je omhoog hiken over weggetjes die leiden naar meren en gletsjers op 3000 meter boven zeeniveau. De route wordt op gegeven moment zo steil dat alleen ervaren bergbeklimmers met een goede uitrusting de top zullen halen.

De Verborgen Stad

Midden in dicht groen, hoog op de noordelijke helling van de Sierra Nevada de Santa Marta, ligt archeologisch park Teyuna, ofwel de Verborgen Stad, of op zijn Spaans: de Ciudad Perdida. De ruïnes van deze voormalige nederzetting van Tairona-indianen werden begin jaren zeventig ontdekt door lokale guaqueros (schatzoekers), die enkele stenen traptreden naar een verlaten stad blootlegden. Zij vonden tussen de overblijfselen ook graven met kostbaarheden als gouden sieraden, beeldjes van jadeiet en verfijnd aardewerk. De schatting is dat de Tairona deze plaats rond 700-800 n.Chr. hebben gesticht. Dat is zo’n zes eeuwen vóór de bouw van de wereldberoemde Inca-stad Machu Picchu in Peru.

Archeologisch park Teyuna

Teyuna, zoals de Verloren Stad door de plaatselijke inheemse bevolking wordt genoemd, was de verblijfplaats van vermoedelijk enkele duizenden Tairona. Zij bouwden hun houten huizen op solide stenen fundaties en legden ingenieuze terrassen aan die via trappen en stenen paden met elkaar waren verbonden. De bouwkundige overblijfselen zijn van een verbazingwekkende complexiteit. De constructie van het terrassenstelsel, de bruggen en de kanalisatie doen vermoeden dat deze precolumbiaanse indianenbeschaving een hoogontwikkelde cultuur was. Vooral het beschermen van vruchtbare grond voor hevige regenval op steile berghellingen is een knap staaltje vakmanschap.

Petrogliefen, eeuwenoude rotskunst

Verder zijn er in de Verloren Stad grotschilderingen ontdekt en petrogliefen, afbeeldingen gehouwen in steen. Elders in de Sierra Nevada de Santa Marta zijn nog meer petrogliefen gevonden. In het inheemse dorpje Bonda in het departement Magdalena, vlakbij de rivier Manzanares, kun je de zogeheten Piedra de Donama bewonderen. De Piedra de Donama is een rots van ruim twee meter hoog waarin allerlei symbolen en figuren zijn gekerfd.

Ondergang van een indianenbeschaving

Lang leefden de Tairona ongehinderd in hun ronde bohíos (hutten) hoog in de bergen, totdat de Spanjaarden eind 16e eeuw ten tonele verschenen. De Spaanse conquistadores brachten niet alleen het katholieke geloof met zich mee, maar ook syfilis en de pokken. Het was het begin van de ondergang van Teyuna; de Tairona trokken weg – of werden weggejaagd,  de nederzetting overwoekerde en raakte zo vergeten in de jungle. Uit onderzoek is gebleken dat er ongeveer 300 Tairona-gemeenschappen verspreid over de berghelling leefden. De verschillende dorpen stonden door middel van stenen paden in verbinding met elkaar.

Trektocht naar Teyuna, het hart van de Tairona

Je kunt de Verborgen Stad alleen te voet bereiken. Het is een trektocht van 25 kilometer, een uitdagende hike van vijf dagen, die je meeneemt dwars door rivieren en vochtig regenwoud. De overnachtingen zijn basic en vinden plaats in hangmatten of bij indianengezinnen in huis. De inheemse volken die nu nog in het gebied wonen, geloven dat Teyuna het hart was van het leefgebied van de Tairona.

De Sierra-indianen

De Sierra Nevada “is de navelstreng tussen de oorsprong en het heden, het verbindt het spirituele met het materiële, het is de verbinding met ‘de Madre’, de Moeder aller dingen”. 

Ver voor de komst van de Spaanse conquistadores werd de Sierra Nevada dus bewoond door de Tairona. Hun bevolkingsaantal daalde drastisch na de kolonisatie van het gebied. Van de naar schatting één miljoen Tairona is slechts een fractie overgebleven. Tegenwoordig leven er in de Sierra Nevada nog vier onderling verwante indianenvolken die de tradities van hun voorouders in ere houden: de Kogi, de Arhuaco (of Ika), de Wiwa en de Kankuamo. Deze afstammelingen van de Tairona-beschaving vormen tezamen een populatie van zo’n 30.000.

De Kogi

De Kogi zien zichzelf als de ‘hoeders van het evenwicht op aarde’. Hun opdracht is om de natuur in balans te houden. Volgens de Kogi is alles in de natuur verbonden en brengt elke interventie in de natuur gevolgen met zich mee. De Sierra Nevada de Santa Marta is volgens de Kogi ‘het hart van moeder aarde’.

De ‘samenleving’ van de Kogi is hiërarchisch ingericht. Bovenaan staan de mamos. De mamos zijn de (spirituele) leiders die binnen de gemeenschap functioneren als onderwijzer, arts en priester in één. Zij vormen de brug tussen het aardse en het spirituele leven. Mamos worden afgezonderd van hun familie opgevoed om van kleins af aan een circa 18-jarige mamo-opleiding te volgen. In speciale grotten worden de toekomstige mamos zo veel mogelijk weggehouden van daglicht om zodoende ‘los te komen van de tijd’. Mamos zijn altijd mannen. Toch geloven de Kogi ook in Gaulcovang, de Grote Moeder, die de schepper is van alles.

Sierra-indianen delen inheemse rituelen

De Kogi, Wiwa, Arhuaco en Kankuamo vertonen veel onderlinge overeenkomsten. Zo hebben zij allemaal de mamo als spiritueel leider. Daarnaast delen zij vier belangrijke basisrituelen. Na een geboorte: de doop. Na een samenkomen van man en vrouw: het huwelijk. Na een overlijden: de reiniging. En de vierde: de overhandiging van traditionele voorwerpen, zoals de poporo, een houder van kalkpoeder dat gebruikt wordt bij het (ritueel) kauwen van cocabladeren. Verschillen tussen de inheemse volken zijn er zeker ook; elke inheemse stam heeft bijvoorbeeld zijn eigen woongebied, taal en kleding.

De Wiwa

Wiwa betekent zoiets als ‘afkomstig van warme gronden’, waarschijnlijk verwijzend naar de laaggelegen – en warmere – zones van de Sierra Nevada waar de Wiwa oorspronkelijk vandaan komen. Veel Wiwa werden echter verjaagd naar hoger gelegen gebied toen in de jaren zeventig de bonanza marimbera, oftewel wietkoorts, uitbrak. De cannabisteelt en -export brachten zoveel geweld met zich mee, dat families genoodzaakt waren hun dorpen te verlaten. Ook de kolonisatie en de gewapende conflicten in het gebied dreven de Wiwa steeds hoger de bergen in. Tegenwoordig leeft het merendeel in de departementen La Guajira en Cesar.

De Arhuaco

De Arhuaco, ook wel Ika genoemd, zijn te herkennen aan hun witte fez-achtige hoofddeksels. Zij wonen in de hooggelegen riviervalleien van de Piedras, de San Sebastián de Rábago, de Chichicua, de Ariguaní en de Guatapurí. De Colombiaanse overheid heeft dit hele gebied erkend als resguardo indígena, dat kan worden vertaald als indianenreservaat. Het wil zeggen dat het grondgebied officieel collectief bezit is van de Arhuaco. De Arhuaco zijn politiek erg actief; ze komen op voor hun rechten en strijden voor het behoud van hun cultuur en natuur.

Nabusímake, de hoofdstad van de Arhuaco

De ‘hoofdstad’ van de Arhuaco-indianen is Nabusímake (‘land waar de zon geboren is’). Vanaf Valledupar kun je via Pueblo Bello doorreizen naar Nabusímake, in bijvoorbeeld een te huren 4WD. Het Arhuaco-dorpje bestaat uit zo’n zestig huizen met rieten daken en ronde bohíos die worden omringd door een cirkel van gestapelde stenen. Net als veel andere plaatselijke indianengemeenschappen kregen ook de Arhuaco godsdienstonderwijs van katholieke missionarissen. Deze kapucijnen zijn inmiddels vertrokken, maar uit die tijd zijn een kapelletje en een enorm internaat blijven staan. In de laatste zit tegenwoordig een educatiecentrum ter bevordering van de inheemse taal (ikan, familie van het chibcha) en cultuur. Om toegang tot Nabusímake te krijgen heb je een ‘permit’ nodig.

De Kankuamo

Tot slot de Kankuamo. Van de vier Tairona-afstammelingen hebben de Kankuamo zich nog het meest geïntegreerd in de ‘niet-indiaanse’ samenleving. Tijdens de Spaanse kolonisatie kreeg dit inheemse volk het misschien wel het hardst te verduren. Hun taal, cultuur en tradities leken op sterven na dood, maar inmiddels trekken zij er hard aan om dat tij te keren. Een hernieuwde aandacht voor het behoud van hun oude ambachten speelt hierin een belangrijke rol.

‘Mochilas’ made by Kankuamo-vrouwen

Op ambachtelijke wijze weven de Kankuamo hun prachtige authentieke mochilas. De schoudertassen worden vervaardigd van plantaardige materialen, zoals vezels van de fiqueplant. Het ambachtswerk, de weefmotieven en het kleurgebruik is een uiting van de identiteit van de Kankuamo. Het weefwerk dat door de vrouwen wordt gedaan, is seizoensgebonden noch afhankelijk van het weer en vormt daarom een stabielere inkomstenbron dan de landbouw.

De Wayuu

Er is nog een andere indianengemeenschap woonachtig in de Sierra de Nevada de Santa Marta: de Wayuu. De Wayuu zijn de oorspronkelijke bewoners van het departement La Guajira in het uiterste noordoosten van Colombia, aan de grens van Venezuela. Dit inheemse volk is in aantal echter veel kleiner dan de vier afstammelingen van de Tairona-beschaving.

Hedendaags oud ambachtswerk

De rijke natuur van de Sierra Nevada voorziet de inheemse volken en ambachtslieden van veel natuurlijke materialen om mooie voorwerpen mee te maken, waaronder de genoemde mochilas of tutus. De tassen worden geweven van wol, katoen, fique en/of sisal (een vezel gemaakt van bladeren van de agave). De mochilas staan symbool voor ‘het ontstaan van het leven’. Verder worden materialen als paarlemoer, kokosnoot, zaden, schors, steennoot, bot en schelpen gebruikt om kettingen, oorbellen, ringen, armbanden en horloges van te maken. Andere handgemaakte natuurlijke Sierraproducten zijn sandalen, sleutelhangers, riemen en de zogeheten sombrero vueltiao, de Colombiaans-Caribische variant van de sombrero. Tot slot wordt klei en speksteen (de harde schil van boomkalebas) gebruikt om bijvoorbeeld aardewerk, potten en lepels te maken.

Geen opmerkingen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *